Hang Cát Đùn - vũ điệu bí ẩn của cát và sức hút khác lạ giữa lòng Ninh Bình

Giữa bản đồ du lịch Ninh Bình vốn đã dày đặc những cái tên quen thuộc như Tràng An, Tam Cốc - Bích Động, Hang Múa hay Vân Long, vẫn còn đó một miền đất âm thầm, hoang sơ, mang vẻ đẹp nửa thực nửa huyền: Hang Cát Đùn. Nơi đây không ồn ào du khách, không đèn màu sân khấu, không bảng hiệu rực rỡ. Thứ níu chân người lữ hành là một hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ, đã tồn tại qua nhiều thế hệ mà khoa học vẫn chưa có lời giải trọn vẹn: cát trong hang mỗi năm “đùn ra - hút vào” theo nhịp thời gian âm lịch.

Người dân địa phương gọi đó bằng một câu phương ngữ mộc mạc nhưng ám ảnh: Tháng 8 đùn ra, tháng 3 đùn vào. Một câu nói giản dị, nhưng gói trong đó là cả tri thức dân gian, tín ngưỡng bản địa và sự kính sợ trước thiên nhiên.

Hành trình đến miền ranh giới - nơi cát biết “chuyển động”

Hang Cát Đùn nằm ở thôn Mai Phương, xã Gia Hưng, khu vực rìa Tây Bắc của Ninh Bình, giáp với địa bàn Lạc Thủy, thuộc tỉnh Hòa Bình. Đó là vùng ranh giới địa lý, nơi núi đá vôi Thung Chén nối dài, rừng cây rậm rạp bao bọc, suối cạn men theo chân núi, chỉ có nước vào mùa mưa.

Muốn đến hang, không có con đường nào gọi là “nhàn hạ”. Từ Gia Hưng phải vượt gần chục cây số đường rừng, lầy lội khi mưa, bụi mù khi nắng. Chính sự cách trở ấy đã giữ cho Hang Cát Đùn gần như nguyên vẹn vẻ hoang sơ hiếm có trong bối cảnh nhiều điểm đến đang bị thương mại hóa nhanh chóng. Và rồi, sau những khúc cua gấp, giữa tán rừng xanh thẫm, cửa hang hiện ra lặng lẽ. Trước cửa hang là một bãi cát vàng óng, xốp mịn, trải dài nhưng kỳ lạ thay: mưa lớn không cuốn trôi, lũ về không vùi lấp, cửa hang vẫn mở ra như thách thức mọi quy luật thông thường.

Bí ẩn “vũ điệu” của cát: thiên nhiên hay điềm báo?

Theo ghi nhận của người dân và chính quyền địa phương, cứ vào khoảng tháng 8 âm lịch hằng năm, cát từ trong lòng hang bắt đầu đùn ra ngoài. Lượng cát nhiều đến mức tạo thành bãi lớn, có khi lên tới hàng trăm mét khối. Đến khoảng tháng 3 âm lịch năm sau, phần lớn số cát ấy lại… rút ngược vào trong hang, để lại cửa hang sạch sẽ như chưa từng có cuộc “di chuyển” nào diễn ra.

Điều kỳ lạ hơn nằm ở hình dáng của cát. Theo kinh nghiệm truyền đời của các bậc cao niên, mỗi năm cát đùn ra mang một “hình hài” khác nhau. Dù tin hay không, điều đáng nói là hiện tượng ấy lặp lại đều đặn suốt nhiều năm, nhiều thế hệ. Và đến nay, Hang Cát Đùn vẫn là một bí ẩn tự nhiên hiếm gặp, cần thêm nhiều nghiên cứu khoa học nghiêm túc để lý giải.

Không chỉ là hang động, đó là không gian tín ngưỡng sống

Ngay phía trên cửa hang, trên một hốc đá cheo leo giữa rừng, là đền Cát Đùn, thờ Chúa Sơn Lâm và Đức Cao Sơn Thành Hoàng. Đền không đồ sộ, không cầu kỳ, thậm chí chỉ được che chắn bằng những vật liệu giản dị. Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên không khí linh thiêng rất riêng, nơi con người cảm nhận rõ ràng sự giao hòa giữa thiên nhiên và niềm tin.

Trong đền hiện vẫn lưu giữ nhiều cổ vật quý, đặc biệt là bộ “Khiết Đùn Từ 36 quẻ” khắc trên gỗ thị, chữ Hán Nôm, niên hiệu Bảo Đại Ngũ Niên, một minh chứng cho chiều sâu lịch sử, văn hóa của không gian này. Hằng năm, vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, lễ hội đền Cát Đùn được tổ chức, thu hút người dân Ninh Bình và vùng giáp ranh Hòa Bình đến dâng hương, cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an.

Bước vào lòng hang là thế giới thạch nhũ và mạch nước ngầm

Bên trong, hang dài khoảng 250m, rộng từ 3 đến 15m, vòm cao có nơi lên tới 20m. Lòng hang thoải dần theo hướng Đông, được chia thành bốn khoang lớn. Mỗi khoang là một thế giới riêng của nhũ đá, măng đá với hình thù phong phú. Đặc biệt, trong các khoang đều có những hồ nước nhỏ. Riêng khoang thứ tư có hồ nước rộng và sâu, không nhìn thấy đáy, nơi mạch nước ngầm từ lòng núi dâng lên, quanh năm không cạn.

Gợi ý hành trình cùng Tiên Phong Travel - đi để hiểu, đến để nhớ

Nắm bắt xu hướng du lịch trải nghiệm bền vững, Tiên Phong Travel đã xây dựng các tour Ninh Bình theo hướng khác biệt: không chạy theo số lượng, mà chú trọng chiều sâu. Trong đó, Hang Cát Đùn được đưa vào như một điểm nhấn độc đáo dành cho du khách yêu khám phá. Tour thường kết hợp trekking rừng Gia Hưng, thăm đền Cát Đùn, tìm hiểu hiện tượng cát đùn độc nhất, sau đó nối tuyến về Tràng An, Tam Cốc hoặc Vân Long.

Nếu bạn đã từng đến Ninh Bình và nghĩ rằng mình đã hiểu vùng đất này, Hang Cát Đùn sẽ khiến bạn phải nghĩ lại. Bởi Ninh Bình không chỉ có những thắng cảnh đã thành thương hiệu, mà còn có những bí ẩn lặng lẽ, chờ người đủ kiên nhẫn và tò mò để khám phá. Và đôi khi, chính những nơi chưa có lời giải lại là lý do khiến hành trình trở nên đáng nhớ hơn cả.