Samarkand: Viên Ngọc 2.700 Năm Tuổi Trên Con Đường Tơ Lụa

Gần 3.000 Năm Lịch Sử Của Một Ngã Tư Văn Minh

Samarkand được thành lập từ thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên với tên gọi cổ Afrasiab, khiến thành phố này có bề dày lịch sử tương đương với Rome hay Athens. Nằm giữa vùng ốc đảo bên sông Zeravshan, vị trí địa lý đã biến Samarkand thành điểm giao thoa tất yếu của các nền văn minh đi qua Con đường tơ lụa.

Vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên, thành phố rơi vào tay Alexander Đại đế và trở thành một phần của thế giới Hy Lạp hóa. Đến năm 1220, quân Mông Cổ dưới thời Thành Cát Tư Hãn đã tàn phá gần như toàn bộ thành phố. Nhưng bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử Samarkand đến vào thế kỷ 14, khi hoàng đế Timur (còn gọi là Tamerlane) chọn nơi đây làm kinh đô của đế chế Timurid - một trong những đế chế hùng mạnh nhất châu Á thời bấy giờ.

Timur đã mời các kiến trúc sư, nghệ nhân và học giả tài ba nhất từ khắp các vùng đất ông chinh phục để xây dựng nên một kinh đô xứng tầm với tham vọng của mình. Chính giai đoạn thế kỷ 14-15 này đã tạo ra phần lớn những công trình kiến trúc khiến Samarkand nổi tiếng cho đến ngày nay. Năm 2001, UNESCO chính thức công nhận Samarkand là Di sản Văn hóa Thế giới.

Quảng Trường Registan - Trái Tim Của Đế Chế Timurid

Registan, trong tiếng Ba Tư có nghĩa là "vùng đất cát", từng là quảng trường trung tâm nơi các đoàn lữ hành từ khắp Con đường tơ lụa tụ họp giao thương. Ngày nay, đây là một trong những quảng trường công cộng đẹp nhất thế giới, được tạo thành bởi ba trường học Hồi giáo (madrasa) đồ sộ.

Madrasa Ulugh Beg, xây dựng đầu tiên, từng là cơ sở giáo dục hàng đầu của thế kỷ 15. Đối diện là madrasa Sher-Dor với hình ảnh hai con sư tử cõng mặt trời trên mặt tiền - một chi tiết trang trí phá vỡ quy tắc cấm hình ảnh sinh vật sống trong nghệ thuật Hồi giáo truyền thống. Madrasa thứ ba, Tilya-Kori, nghĩa là "được phủ vàng", gây choáng ngợp với nội thất mihrab dát vàng lộng lẫy bên trong.

Vào buổi tối, khi hệ thống đèn chiếu sáng toàn bộ quần thể, Registan khoác lên một vẻ đẹp huyền ảo khác hẳn ban ngày - đây là thời điểm được nhiều nhiếp ảnh gia và du khách yêu thích nhất để chiêm ngưỡng công trình này.

Bibi-Khanym - Thánh Đường Của Một Chuyện Tình

Bibi-Khanym được xây dựng vào cuối thế kỷ 14 theo lệnh của Timur, tương truyền là món quà dành tặng người vợ yêu quý của ông, hoàng hậu Saray Mulk Khanum (Bibi-Khanym). Vào thời điểm hoàn thành, đây từng là một trong những thánh đường Hồi giáo lớn và tráng lệ nhất thế giới Hồi giáo.

Công trình mang phong cách kiến trúc Timurid đặc trưng với mái vòm cao vút, tháp minaret thanh mảnh và mặt tiền phủ kín họa tiết hình học cùng thư pháp Ả Rập tinh xảo. Đến giữa thế kỷ 20, phần lớn công trình chỉ còn là tàn tích, nhưng đã được phục dựng đáng kể trong thời kỳ Xô Viết và tiếp tục được trùng tu đến ngày nay.

Shah-i-Zinda - "Vị Vua Còn Sống" Giữa Ngàn Năm Lăng Mộ

Shah-i-Zinda là quần thể lăng mộ hình thành trong suốt tám thế kỷ, từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 19, nằm trên sườn đồi Afrasiab ở phía bắc thành phố. Tên gọi "Shah-i-Zinda" (Vị vua còn sống) gắn với truyền thuyết về Qutham ibn Abbas - anh em họ của nhà tiên tri Muhammad - người được cho là vẫn còn sống trong một giếng sâu sau khi bị chặt đầu lúc đang cầu nguyện.

Quần thể bao gồm hơn 20 công trình lăng mộ chia thành ba khu vực thấp, giữa và cao, nối với nhau bằng các cổng vòm có mái che. Phần lớn kiến trúc nguyên bản bị phá hủy khi quân Mông Cổ cướp phá Samarkand năm 1221, sau đó được xây dựng lại rực rỡ dưới thời Timurid với đặc trưng mái vòm xanh lam và họa tiết hoa văn hình học tinh xảo.

Đài Thiên Văn Ulugh Beg - Khoa Học Vượt Thời Gian

Ulugh Beg, cháu nội của Timur, không chỉi là một nhà cai trị mà còn là nhà thiên văn học lỗi lạc của thế kỷ 15. Đài quan sát ông xây dựng từng là một trong những trung tâm nghiên cứu thiên văn tiên tiến nhất thế giới thời bấy giờ, nơi các học giả tính toán vị trí của hàng nghìn ngôi sao với độ chính xác đáng kinh ngạc so với công nghệ đương thời.

Gur-e-Amir - Nơi An Nghỉ Của Đế Vương

Gur-e-Amir là lăng mộ của chính Timur cùng các thành viên hoàng tộc, nổi bật với mái vòm ngọc lam khía rãnh gợi hình dáng chiếc lều yurt của người du mục. Bên trong lăng mộ trưng bày các hiện vật liên quan đến cuộc đời và triều đại của vị hoàng đế từng thống trị phần lớn Trung Á cuối thế kỷ 14 cho đến khi qua đời năm 1405.

Chợ Siab - Nhịp Sống Đời Thường Giữa Di Sản

Siab Bazaar là khu chợ lớn nhất Samarkand, nằm ngay gần các công trình kiến trúc nổi tiếng như Bibi-Khanym và Shah-i-Zinda. Đây là nơi bày bán các sản phẩm tươi sống trồng tại Uzbekistan, từ trái cây khô, các loại hạt, bánh mì "non" nướng lò đất đến đồ lưu niệm thủ công - một trải nghiệm giúp du khách cảm nhận nhịp sống thường nhật đối lập với vẻ tráng lệ của các di tích xung quanh.

Thời Điểm Lý Tưởng Để Ghé Thăm Samarkand

Mùa xuân (tháng 4-5) và mùa thu (tháng 9-10) là hai giai đoạn lý tưởng nhất để khám phá Samarkand, khi thời tiết ôn hòa, không quá nóng như mùa hè hay quá lạnh như mùa đông. Đây cũng là thời điểm đông khách du lịch nhất, nên du khách muốn tránh đông đúc có thể cân nhắc đi vào đầu mùa xuân hoặc cuối mùa thu.

Lưu Ý Khi Tham Quan Samarkand

Phần lớn các điểm tham quan chính của Samarkand - Registan, Bibi-Khanym, Shah-i-Zinda, Gur-e-Amir - đều nằm trong bán kính có thể di chuyển bằng cách đi bộ hoặc taxi ngắn, thuận tiện cho việc sắp xếp lịch trình tham quan trong 2-3 ngày. Do đây là các công trình tôn giáo và lăng mộ, du khách nên ăn mặc kín đáo khi vào tham quan bên trong.

Liên hệ Tiên Phong Travel để được tư vấn chi tiết về lịch trình, thủ tục visa và các tour Trung Á trọn gói khởi hành trong thời gian tới.