Đình Thiết Úng: Bảy đạo sắc phong và câu chuyện trăm năm của một làng thợ mộc Hà Nội

Giữa vùng quê Thư Lâm thanh bình, nơi tiếng đục tiếng cưa như nhịp thở của đời sống, đình Thiết Úng hiện lên trầm mặc dưới bóng những gốc cổ thụ. Ngôi đình ấy từ lâu đã trở thành trung tâm văn hóa - tâm linh của làng nghề điêu khắc gỗ mỹ nghệ Vân Hà, vùng đất sinh ra những nghệ nhân tài hoa góp phần tạo nên danh tiếng “mộc Hà Thành”. Dù trải qua bao thăng trầm, đình Thiết Úng vẫn lưu giữ bảy đạo sắc phong cổ như những báu vật, minh chứng sống động về lịch sử, tín ngưỡng và tinh thần hành nghề của cộng đồng thợ mộc trứ danh.

Tam quan đình mở ra với dáng dấp cổ kính, từng viên ngói như thấm vào mình lớp bụi thời gian. Bước vào sân đình, du khách dễ dàng cảm nhận không gian vừa linh thiêng, vừa dung dị - nơi những câu chuyện về nguồn gốc làng, về những người thợ đầu tiên và về truyền thống tôn lễ được kể lại mỗi mùa hội.

Bảy đạo sắc phong: Những trang sử vàng được gìn giữ qua nhiều thế hệ

Theo ông Nguyễn Thành Luân – Phó Chủ tịch UBND xã Vân Hà – Thiết Úng là vùng đất giàu truyền thống nghề mộc. Từng sản phẩm gỗ mỹ nghệ ở đây đều mang tinh thần của người thợ: kiên trì, sáng tạo và tận tâm. Đình Thiết Úng chính là nơi nuôi dưỡng tâm hồn ấy, nơi cộng đồng gửi gắm lòng tri ân với tổ tiên và những người đã lập làng, mở nghề.

Điều đặc biệt nhất của ngôi đình nằm ở bảy đạo sắc phong cổ được triều đình các thời kỳ Tự Đức, Khải Định và Bảo Đại ban tặng. Những tờ sắc giấy dó đã ngả màu theo năm tháng, nét chữ vẫn mềm mại như ngày mới viết. Trong đó có sắc phong các vị thành hoàng và tiên hiền – những người có công lớn trong việc gây dựng làng nghề. Đây là bộ sắc phong có giá trị hàng đầu vùng Bắc sông Hồng, hiếm nơi nào còn bảo tồn nguyên vẹn như vậy.

Ông Đào Công Trung – Trưởng thôn Thiết Úng, người nhiều năm trông coi di tích – dẫn tay du khách đi qua từng mảng chạm khắc bên trong đại đình. Những hình tượng rồng, phượng, tứ linh hiện lên sống động qua từng đường đục, từng nếp gỗ. Tất cả đều do chính nghệ nhân Thiết Úng tạo tác qua nhiều giai đoạn, giữ nguyên tinh thần mộc truyền thống: chân chất, tinh xảo mà không phô trương. “Đình này do chính người Thiết Úng dựng nên, từng cột kèo đều mang hơi thở của nghề mộc”, ông Trung khẳng định với niềm tự hào hiện rõ.

Không chỉ có sắc phong, làng còn lưu giữ tấm văn bia cổ của cụ tổ Đồng Nhân Phái – vị nghệ nhân đầu tiên đặt nền móng cho nghề mộc tại vùng đất này. Văn bia được xem như bản phả ký của cả dòng thợ, ghi lại hành trình nhiều thế hệ làm nghề và giữ nghề.

Kiến trúc cổ và hồn nghề chạm khắc trong từng miếng gỗ

Đình Thiết Úng được xây dựng vào cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn và trải qua nhiều đợt trùng tu, đáng chú ý nhất là giai đoạn 2017–2018. Những lần sửa chữa đều do nghệ nhân làng đảm nhiệm để bảo đảm công trình giữ được “chất mộc” bản địa. Đại đình được dựng bằng gỗ lim, hệ khung kèo vững chắc, mái cong mềm mại như bóng hình thuyền gỗ trên dòng Hoàng Giang.

Từng đường nêm, mộng, đấu đều tuân theo kỹ thuật truyền thống, phản ánh năng lực và tâm huyết của người thợ Thiết Úng. Các mảng chạm khắc trong đình mang phong cách riêng, thể hiện sự tinh tế của nghề mộc Vân Hà, được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá cao bởi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghệ thuật dân gian và kỹ thuật chạm cổ.

Đình không đơn thuần là nơi thờ tự mà còn là “bảo tàng sống” về văn hóa làng nghề, nơi những giá trị vật thể và phi vật thể hòa quyện, tạo thành bản sắc độc đáo của vùng đất Thư Lâm.

Đình làng trong đời sống cộng đồng: Điểm tựa tinh thần của thợ mộc

Làng Thiết Úng xưa nằm bên dòng Hoàng Giang – tuyến giao thương quan trọng nối sông Vũ Viện với vùng dân cư ven sông Hồng. Địa thế có lúc úng nước, nhưng cộng đồng thợ mộc đã biến hoàn cảnh thành sức mạnh, tạo nên một làng nghề bền bỉ, tròn trịa nghĩa tình như chính tên gọi Thiết Úng.

Trước kia, lễ hội đình diễn ra long trọng với nghi thức rước Khánh và những tiết mục múa tùa nổi tiếng. Dù nghệ thuật múa tùa có thời gian suy giảm, người dân trong thôn đã chủ động khôi phục bằng cách mời nghệ nhân từ các vùng lân cận về truyền dạy. Mỗi mùa xuân đến, sân đình lại rộn ràng tiếng trống, tiếng hát; những trò diễn dân gian như được hồi sinh, đưa du khách trở về đời sống tinh thần của người xưa.

Ông Trung chia sẻ rằng vào rằm tháng Giêng và ngày hội làng, người dân dù đi xa vẫn trở về đình để dâng hương, tưởng nhớ tổ tiên và các vị thành hoàng. Ngày hội là dịp để cộng đồng gắn kết, trao truyền kinh nghiệm nghề nghiệp, đồng thời nhắc nhở lớp trẻ gìn giữ tinh thần sáng tạo của cha ông.

Từ di sản văn hóa đến động lực phát triển du lịch

Ông Nguyễn Thành Luân nhận định du lịch là hướng đi tất yếu của Thư Lâm trong hành trình lan tỏa giá trị nghề mộc Thiết Úng. Khi làng được công nhận là điểm du lịch năm 2025, cơ hội mở ra rõ rệt hơn. Du khách đến đây không chỉ để ngắm nhìn sản phẩm gỗ tinh xảo mà còn khám phá lịch sử đình làng, hiểu câu chuyện về tổ nghề và cảm nhận không gian văn hóa đậm màu thời gian.

Chính quyền địa phương đang tích cực gìn giữ nguyên trạng đình, khôi phục lễ hội, triển khai các hoạt động giáo dục di sản và ứng dụng công nghệ vào quảng bá. Không gian trải nghiệm 3D đình Thiết Úng đã ra đời, giúp du khách khám phá di tích từ xa trước khi đặt chân đến tận nơi. Mô hình này đang thu hút sự quan tâm của nhiều cơ sở du lịch và trường học, mở ra triển vọng cho du lịch văn hóa – giáo dục.

Ông Luân chia sẻ: “Giữ đình là giữ gốc nghề. Đình Thiết Úng là biểu tượng của bản lĩnh người thợ, giữ di tích cũng là giữ tinh thần sáng tạo đã nuôi dưỡng bao thế hệ”.

Một vùng quê bình yên viết tiếp câu chuyện di sản

Trong nhịp sống ngày càng hiện đại, đình Thiết Úng vẫn lặng lẽ đứng bên những gốc cổ thụ, áo thời gian phủ rêu mà vẫn sáng nét uy nghi. Bảy đạo sắc phong vẫn được gìn giữ trong gian thờ trung tâm như linh hồn của cả làng nghề. Những ánh mắt nghệ nhân khi nói về nghề, những tiếng đục vang nhịp giữa trưa hè và những câu chuyện về tổ nghề được kể lại mỗi mùa hội đã tạo nên sức sống bền bỉ của vùng ngoại thành Hà Nội này.

Đến với đình Thiết Úng, du khách không chỉ tham quan một di tích, mà còn được chạm vào lịch sử, bước vào không gian văn hóa sống động, nghe người dân kể chuyện về làng, về nghề, về những con người gìn giữ nét đẹp truyền thống giữa đời sống hiện đại.

Lời mời Tiên Phong Travel gửi tới những trái tim yêu Hà Nội

Nếu hành trình của bạn hướng về những giá trị nguyên bản của Thăng Long – Hà Nội, đình Thiết Úng chắc chắn sẽ là điểm dừng chân giàu dấu ấn. Để chuyến đi trở nên trọn vẹn, Tiên Phong Travel kính mời du khách tham gia các tour du lịch Hà Nội được thiết kế chuyên sâu, kết nối những điểm đến văn hóa độc đáo như Thiết Úng, Thư Lâm, Cổ Loa và nhiều địa danh giàu bản sắc khác.

Hãy để Tiên Phong Travel đồng hành cùng bạn trong hành trình khám phá Hà Nội bằng tất cả sự tinh tế, yêu mến và hiểu biết, để mỗi chuyến đi là một khoảng trời ký ức đẹp, một trải nghiệm làm giàu tâm hồn. Chúng tôi luôn sẵn sàng đưa bạn đến gần hơn với di sản của Thủ đô – nơi truyền thống vẫn đang ngân vang giữa đời sống hôm nay.